Keuren valbeveiliging

Valbeveiliging is onmisbaar wanneer je op hoogte werkt. Een val van enkele meters kan zwaar letsel veroorzaken. Het is dan ook niet genoeg om valbeveiliging beschikbaar te stellen; de middelen moeten regelmatig worden gekeurd om betrouwbaar te blijven.

Wanneer heb je valbeveiliging nodig?

Werk je hoger dan 2,5 meter, dan valt dat onder werken op hoogte en ben je verplicht maatregelen te treffen om vallen te voorkomen. Die grens kan lager liggen bij risicovolle omstandigheden, zoals werken boven water, boven een weg of boven scherpe uitstekende delen.

Valgevaar moet altijd in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) staan, ongeacht de werkhoogte. Artikel 3.16 van de Arbowet geeft aan wat je moet regelen. Twijfel je over de noodzaak? Gebruik dan liever valbeveiliging dan dat je achteraf spijt hebt.

Als werkgever draag je de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van je medewerkers. Dat betekent dat je niet alleen deugdelijke valbeveiliging moet aanbieden, maar ook moet zorgen dat iedereen ermee kan omgaan, dat het materiaal regelmatig wordt geïnspecteerd en dat de controles worden vastgelegd. Dit is geen aanbeveling, maar een wettelijke plicht.

Wat is valbeveiliging?

Valbeveiliging omvat alle middelen die personen beschermen tegen of tijdens een val. Horizontale systemen zijn geschikt voor hellingen onder de 15 graden, bijvoorbeeld op een plat dak of voertuig. Verticale systemen gebruik je op schuine daken of bij masten en ladders.

Collectief of persoonlijk?

Er zijn twee hoofdgroepen. Collectieve beveiliging — denk aan hekwerken, randbeveiliging of valnetten — beschermt iedereen op de werkplek zonder dat iemand iets hoeft aan te trekken of in te stellen. Dat heeft daarom de voorkeur.

Persoonlijke valbeveiliging zet je in wanneer collectieve maatregelen niet kunnen of onwerkbaar zijn. Het voordeel is dat de gebruiker altijd zijn eigen bescherming bij zich heeft. Het nadeel is dat de veiligheid staat of valt met correct gebruik en periodieke keuringen.

Wat valt onder valbeveiliging?

Valbeveiligingsmateriaal is ontworpen om personen te beschermen. Voorbeelden zijn:

• Valbeschermers met lijnspanners, zoals valstopapparaten en bandrollers
• Valharnassen
• Valbeveiligingssystemen en harnasvesten
• Lijnklemmen en meelopers
• Vanglijnen
• Veiligheidshaken en karabijnen
• Mobiele ankerpunten

Materiaal dat goederen door de lucht verplaatst, hoort bij hijsmiddelen en moet aan andere normen voldoen.

De onderdelen van een persoonlijk systeem

Een persoonlijk valbeveiligingssysteem werkt alleen als alle schakels op elkaar zijn afgestemd. Het harnas verdeelt de kracht van een val over het lichaam, de vallijn vangt de beweging op, het ankerpunt zorgt voor een vast zekeringpunt en de verbindingsmiddelen koppelen alles aan elkaar. Als één onderdeel faalt, is de hele set waardeloos.

Het harnas moet goed zitten en mag nergens knellen. De schouderbanden blijven strak maar comfortabel, de borstband zit op borsthoogte, de beenlussen sluiten goed en alle gespen zijn geborgd. Een slecht passend harnas is bij een val direct gevaarlijk; laat daarom altijd een collega checken of alles correct is aangetrokken.

Vallijnen zijn er in verschillende uitvoeringen; de Y-lijn en de meelopende lijn worden het meest gebruikt. Een schokdemper is verplicht, omdat die de klap van een val opvangt en de krachten op het lichaam beperkt. Let bij de keuze op de maximale lengte (meestal 2 meter), de sluitingen en de conditie van de demper, het textiel en het touwwerk.

Ankerpunten moeten een val kunnen opvangen en zijn minimaal 12 kN (ongeveer 1200 kilo) sterk. Gebruik uitsluitend ankerpunten die door een deskundige zijn aangebracht, regelmatig gekeurd worden, duidelijk gemarkeerd zijn en geen zichtbare gebreken vertonen. Een onbetrouwbaar ankerpunt maakt de beste harnasgordel nutteloos.

Welke normen zijn relevant?

Voor valbeveiliging bestaan meerdere normen die ieder een specifiek type product behandelen. De overkoepelende norm is de NEN 365, die voor alle vormen van valbeveiliging geldt. De overige normen gaan dieper op een onderdeel in. De belangrijkste zijn:

• NEN 360: Valbeveiligers met automatische lijnspanner
• NEN 361: Harnasgordels
• NEN 358: Werkpositionering
• NEN 353: Meelopende valbeveiliger
• NEN 354 en NEN 355: Veiligheidslijnen en valschokdemper
• NEN 341: Afdaalapparaten
• NEN 795: Verankering

Door te werken volgens de NEN-normen voldoe je aan de wettelijke plicht om een veilige werkplek te bieden. Ook verzekeraars eisen doorgaans dat je deze normen naleeft voordat je een aansprakelijkheids- of bedrijfsverzekering kunt afsluiten.

Hoe vaak moet er gekeurd worden?

De NEN-normen schrijven geen vaste keuringsfrequentie voor. De termijn wordt bepaald aan de hand van een risicoanalyse. In de meeste situaties is een jaarlijkse keuring afdoende, maar intensief gebruik of agressieve omstandigheden kunnen vragen om een kortere interval. De keurmeester legt vast wanneer de volgende controle moet plaatsvinden. Daarnaast is er altijd een tussentijdse keuring nodig na een val, bij zichtbare schade of als je twijfelt aan de staat van het materiaal.

Wat zijn de belangrijkste punten waarop gecontroleerd moet worden?

Tijdens een inspectie komen drie controlelagen aan bod:

• Aanwezigheid van registratie. De keurmeester controleert of het CE-merkteken aanwezig en leesbaar is, en of het productnummer nog zichtbaar is.
• Visuele controle. Er wordt gezocht naar zichtbare gebreken zoals rafels, roest, scheuren of slijtage. Sluitingen, kabelgeleiders en andere bewegende delen worden getest. Heeft een apparaat zichtbare schade door een val, dan wordt het afgekeurd.
• Mechanische controle. Sommige producten, zoals automatische valstoppers, worden gedemonteerd om de interne werking te beoordelen.

Bij harnasgordels en lijnen let de keurmeester vooral op stiksels, naden, gespen, slijtage aan banden en de werking van de haken. Ankerpunten en rails worden beoordeeld op bevestiging, roest, vervorming en de soepelheid van bewegende delen.

Wat komt de keurmeester het vaakst tegen?

In de praktijk ziet een keurmeester regelmatig beschadigde banden of touwen, roestige of verbogen haken, kapotte sluitingen, vervaagde markeringen en ontbrekende handleidingen. Dit zijn signalen van te weinig onderhoud of onvoldoende tussentijdse controle.

Wie mag valbeveiliging keuren?

De keuring moet worden uitgevoerd door een bevoegd keurmeester. Dat mag een eigen medewerker zijn die daarvoor een specifieke cursus heeft gevolgd. Veel bedrijven kiezen er echter voor om het keuren uit te besteden aan een gespecialiseerd bedrijf, zodat de expertise en onafhankelijkheid geborgd zijn.

Hoe bereid je een keuring voor?

Een goede voorbereiding maakt de keuring efficiënter. Leg alle middelen die gekeurd moeten worden klaar en voeg de rapportages van de vorige keuring toe. Heb je tussentijds schade gezien, maak daar dan foto’s van. Geef ook door welk materiaal intensief wordt gebruikt, zodat de keurmeester weet waar extra aandacht nodig is en een reële volgende keurdatum kan vaststellen.

Na afloop ontvang je een keuringsrapport, nieuwe stickers op het materiaal en een overzicht van afgekeurde spullen, wat binnenkort vervangen moet worden en hoe je het onderhoud organiseert.

Wat zijn de eisen voor het vastleggen van de keuring?

Je bent verplicht een keuringsregistratie bij te houden. Daarin noteer je ten minste:

• Productnaam
• Nummer van het product
• Productiejaar
• Datum van aanschaf
• Datum van ingebruikname
• Bevindingen van de keuring (goedgekeurd/afgekeurd)
• Datum van de volgende keuring

Tussen de keuringen door

Een jaarlijkse keuring zegt niets over de elf maanden daartussen. Controleer het materiaal daarom vóór elk gebruik op zichtbare schade: scheuren, rafels, roest op metalen delen, vervormde haken en beschadigde stiksels. Bewaar de spullen droog en schoon, houd bij wie wat gebruikt en meld schade meteen in plaats van te wachten tot de volgende controle.

Goed materiaal heeft bovendien weinig waarde zonder de juiste kennis. Zorg daarom voor instructie bij nieuwe middelen, plan jaarlijks een herhalingsbijeenkomst, behandel valgevaar in toolboxmeetings en leg vast wat je doet als iemand onverhoopt valt. Een reddingsplan is geen extraatje, het hoort bij het systeem.

Hoe lang gaat valbeveiliging mee?

Textiele valbeveiliging zoals harnassen, vanglijnen en banden heeft een begrensde levensduur. De meeste fabrikanten stellen een maximale gebruiksduur van 10 jaar vanaf de productiedatum, ook als het materiaal er nog goed uitziet. Kijk dus altijd naar het productielabel, niet alleen naar de visuele staat. Metalen onderdelen zoals karabijnhaken hebben geen vaste einddatum, maar worden bij elke keuring beoordeeld op slijtage en vervorming.

Wat doe je na een val?

Valbeveiliging die daadwerkelijk een val heeft opgevangen, mag niet meer worden gebruikt — ook als er geen zichtbare schade is. De bandvaldemper kan geactiveerd zijn en stiksels kunnen onzichtbaar beschadigd zijn. Pas na een tussentijdse keuring door een deskundige (en meestal vervanging) kan het materiaal eventueel opnieuw worden ingezet. Markeer het middel direct als afgekeurd in je registratie, zodat niemand het per ongeluk nog pakt.

Wat kost het keuren van valbeveiliging?

De kosten worden bepaald door het type materiaal, het aantal te keuren items, of de keurmeester op locatie komt en of je een onderhoudscontract hebt. Sommige keurbedrijven rekenen een vast bedrag per stuk, andere combineren dat met een starttarief. Kies je ervoor om een eigen medewerker op te leiden tot keurmeester, dan verschuift het budget naar opleidingskosten en de tijd die de medewerker kwijt is aan het inspecteren en registreren.

Tooltagger is software die eigenaars van valbeveiligingsmiddelen en keurmeesters ondersteunt bij het overzichtelijk houden van de administratie. Moet materiaal opnieuw gekeurd worden, dan krijg je via het systeem op tijd een melding.